Architect Job Floris over Bredius: bouwen aan de toekomst in een buurt die het verleden koestert

In de Spaarndammerbuurt verrijst Bredius, een woongebouw dat zich met bakstenen gevels en ronde vormen naadloos invoegt in een van de meest geliefde wijken van Amsterdam, maar van binnen draait op innovatieve CLT-houtbouw en de modernste duurzaamheidstechnologie. Architect Job Floris van Monadnock Architecten spreekt over het samenspel van hout en steen, de uitdagingen van een pioniersproject en waarom een gebouw soms meer weg heeft van een ruimteschip.

‍
De Spaarndammerbuurt staat bekend om zijn karakteristieke Amsterdamse Schoolarchitectuur. Hoe zorg je er als architect voor dat een nieuw gebouw daar goed bij past?

"Meteen bij de start hebben we gekozen voor baksteen als het meest bepalende materiaal, omdat dat nu eenmaal bij het karakter van deze buurt past. De Spaarndammerbuurt is gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School, een architectuurstroming die ook buiten de vakwereld bekend is. Er komen mensen van over de hele wereld naar deze wijk om de gebouwen te bewonderen. Als je daar iets nieuws aan toevoegt, moet je iets bijzonders neerzetten.”

“De vormentaal van de Amsterdamse School is heel expressief met uitgesproken welvingen, en rondingen, vol met experimenten in baksteen. Wij vonden het passend om daarin mee te gaan met een sprekende architectuur die aansluiting zoekt bij wat er al staat. Maar er was nog een ander element dat we van meet af aan wilden overnemen. Al die gebouwen in de buurt hebben een binnenhof dat openbaar toegankelijk is. Een stille, groene wereld midden in de stad. Dat moest Bredius ook hebben. Een bijzondere, rustige plek voor bewoners én voor mensen die erlangs komen."

‍Van buiten is het allemaal baksteen, maar van binnen wordt Bredius in hout gebouwd. Wat is het voordeel van die combinatie?

"Dat heeft alles met duurzaamheid te maken. Wij geloven erin dat hout het materiaal van de toekomst is voor de constructie van gebouwen. Alleen in het interieur, want hout buiten toepassen werkt in het Nederlandse natte klimaat nu eenmaal anders. Het verweert snel en heeft onderhoud nodig. Als je het onbehandeld toepast, kan het snel inboeten aan kwaliteit en dat wil je niet.”

“Juist daarom hebben wij gekozen voor een robuuste 'regenjas' van baksteen. En dan niet zomaar baksteen, maar een hardgebakken Duitse variant met een heel lage vochtopname. Die vervuilt nauwelijks en ziet er over honderd jaar nog net zo mooi uit als nu. Ik heb voorbeelden gezien in Duitsland, gebouwen van 150 jaar oud die eruitzien alsof ze pas gebouwd zijn. Die combinatie, hout van binnen en hoogwaardige baksteen van buiten, maakt naar onze overtuiging een ideaal duurzaam gebouw."

De bouw van Bredius begon niet met een eerste paal, maar met het planten van twee bomen. Hoe kwamen jullie op dat idee?

"Heel eerlijk, de palen zaten er op dat moment al bijna allemaal in. We konden die traditionele eerste paal dus simpelweg niet meer doen. Het alternatief, twee bomen planten, was een idee van ontwikkelaar Henk Jan Hollander van NL Development. De parallel met houtbouw werd er natuurlijk direct door getrokken. Die krentenbomen worden straks geplant in het tiny forest in de binnentuin.”

‍

Wat heeft de keuze voor houtbouw gedaan met de bouwkosten?

"Dat is eerlijk gezegd een lastige vraag om te beantwoorden, omdat ik de vergelijking met 'alles in beton' voor dit specifieke project niet precies kan maken. Wat ik wel kan zeggen: we hebben best wat leergeld betaald. Dit is een pioniersproject, en voor vrijwel alle betrokkenen was CLT in combinatie met baksteen een nieuw terrein.”

“Aan de andere kant, de bouwtijd is aanzienlijk korter. Met CLT bouw je efficiënter, schoner en stiller. Maar je moet de constructie wel goed inpakken, met gipsplaat, voor brandveiligheid én akoestiek. Dat heeft zijn eigen complexiteit en kosten. Al met al is houtbouw in dit geval iets duurder geweest, maar dat heeft ook te maken met de specifieke vorm van het gebouw. Bredius is een driehoek, geen rechthoek. Elke bouwmethode profiteert van repetitie, en die repetitiegraad was hier relatief laag. De drie ribben van de driehoek hebben allemaal een andere lengte, de scheidingswanden staan op wisselende afstanden, en er moest ook nog een poort worden ingepast die het ritme verstoort. Dat zijn de uitzonderingen die de kosten opdrijven, meer dan het materiaal zelf. Ik verwacht dat naarmate er meer expertise in houtbouw wordt opgebouwd in de toekomst, de kosten vanzelf dalen."

‍Wat was bij Bredius het technisch moeilijkste om voor elkaar te krijgen?

"Twee dingen springen eruit. Het eerste was het engineeren van de combinatie CLT en baksteen. Hoe die materialen ten opzichte van elkaar werken, wat wel en niet mag. CLT leeft en beweegt anders dan baksteen, het zet anders uit. Dat was voor alle betrokkenen echt nieuwe materie.

Het tweede was de akoestiek. We begonnen met de droom om bewoners in een volledig houten omgeving te laten wonen, maar die droom moesten we bijstellen. Geluid was daarin de meest dominante factor. De geluidseisen vereisen dat je het gebouw goed inpakt met gipsplaat, zowel voor brandveiligheid als voor het voorkomen van geluidsoverdracht tussen appartementen.

Maar ook het gebruik speelde mee. Als huurders iets in een CLT-wand boren, zijn die sporen moeilijk te herstellen. Met gipsplaat is dat een stuk praktischer. Uiteindelijk vind ik het wel mooi dat bewoners straks nog een houten plafond hebben, dat geeft toch een glimp van de bouwmethodiek. De constructie is zichtbaar."

Houtbouw gaat sneller en is schoner dan traditioneel bouwen. Heb je dat bij Bredius ook zo ervaren?

"Absoluut. Ik heb echt met open mond staan kijken. Drie mensen, een grote kraan, twee boven en één beneden met een afstandsbediening, en zo werden die prefab CLT-elementen geplaatst. Zo snel, zo stil, zo schoon. Je zou willen dat gebouwen altijd zo gebouwd konden worden. Het was indrukwekkend om te zien."

Hout is een levend materiaal. Hoe merk je dat als bewoner?

"Het eerste wat me opvalt als ik een houten woning binnenkom, is de geur. Die zal na verloop van tijd wegtrekken, maar in het begin is die er. En tussen hout wonen geeft een warmere sfeer dan beton, al is dat subjectief. Of iemand dat als prettig of juist als wennen ervaart, verschilt per persoon. Rationeel gezien is de performance van CLT vergelijkbaar met beton wat betreft isolatiewaarde. Dus qua comfort merk je het eigenlijk nauwelijks. Maar het gevoel van wonen in een houten gebouw, dat is heel iets anders."
‍

Bredius heeft een indrukwekkend lijstje duurzame maatregelen: zonnepanelen, polderdak, regenwateropvang, een tiny forest, warmte-koudeopslag, een houten constructie. Is dat een bewuste totaalvisie?

“Jazeker. Ik leg dit gebouw weleens uit als van buiten wellicht klassiek, want het voegt zich bewust in een baksteenwijk, maar eigenlijk is het een ruimteschip. Het is voorzien van de nieuwste technologieën, zoals een polderdak met zonnepanelen dat ook water vasthoudt, en een wateropslag in de kelder waarmee regenwater wordt opgepompt om de binnentuin van water te voorzien. En dan is er nog iets wat weinig mensen weten: de combinatie van CLT met een bakstenen gevel is in Nederland nog maar een handvol keer toegepast. De gemeente Amsterdam heeft tijdens de tender een heel hoge duurzaamheidsambitie gesteld, en wij hebben die ambitie omarmd. CLT was daarin het meest doorslaggevende element, de ruggengraat van de duurzaamheidsvisie. Duurzaamheid is vanaf het begin integraal meegenomen in het ontwerp van het gebouw.”
‍

Hout slaat CO2 op, maar wat gebeurt er over vijftig jaar met dat hout?

"Mijn overtuiging is dat het hout gerecycled kan worden en dat de opgeslagen CO2 daarmee behouden blijft. Maar ik wil eerlijk zijn, er zijn voor- en tegenstanders over allerlei aspecten van houtbouw, en niet alle vragen zijn definitief beantwoord. Er zijn mensen die zeggen dat CLT te veel lijm bevat, dat je hout juist met houten schroeven moet verbinden. Er zijn allerlei ontwikkelingen gaande die het materiaal steeds beter zullen maken.”

“Wat ik wel met zekerheid kan zeggen is dat CLT is enorm sterk en stabiel. Vergelijk het met multiplex: lagen hout op elkaar, maar dan veel dikker, kruislings verlijmd. Het is een natuurlijk materiaal, maar in de juiste toepassing heel solide.”

‍Institutionele beleggers kopen woningen voor twintig, dertig jaar. Wat maakt Bredius ook over twintig jaar nog aantrekkelijk?

"De locatie. De Spaarndammerbuurt is een van de meest geliefde wijken van Amsterdam, dicht bij het IJ, dicht bij het station, en op termijn komt er mogelijk een verbinding naar het Westerpark doordat het NS-rangeerterrein waarschijnlijk getransformeerd wordt. Ik zie alleen maar meer kwaliteit ontstaan in de omgeving.”

“Dan de woningen zelf, deze zijn royaal. Vier of vijf kamers is in Amsterdam bijzonder. Dat sluit aan op een echte woonbehoefte. En als architect denk ik ook aan zoiets als ‘karakter’, gebouwen die lang meegaan zijn gebouwen die onderdeel van ons collectieve geheugen gaan uitmaken. Een karakteristiek en geliefd gebouw, gaat nu eenmaal langer mee."
‍

De appartementen zijn groot zeg je, vier of vijf kamers. In Amsterdam is dat zeldzaam. Waarom is daar bewust voor gekozen?

"Dat was voor een groot deel een keuze van ontwikkelaar Henk Jan Hollander. Een van de drijvende motieven was dat veel mensen dolgraag in de Spaarndammerbuurt willen blijven wonen, maar in te kleine woningen zitten om hun gezin of woonbehoefte ruimte te geven. Bredius biedt die doorstroommogelijkheid. En dat is niet alleen goed voor de mensen zelf, het versterkt ook de sociale cohesie in de buurt. Bewoners uit de buurt krijgen voorrang bij toewijzing."

‍Wat maakt dit project voor jou persoonlijk bijzonder?

"Twee dingen. Het eerste is de combinatie van hout en hoogwaardige baksteen. Vroeger bouwden we ook zo. Houten vloeren, bakstenen gevels. Op een gegeven moment zijn we overgestapt op beton, omdat we besloten dat beton goedkoper en makkelijker is. Nu keert die combinatie terug, maar vanuit een heel ander perspectief: duurzaamheid. En met die moderne invulling kun je iets maken met prachtige detailleringen die echt bij de buurt passen. Het tweede is simpelweg de plek. De Spaarndammerbuurt heeft een architectuurkwaliteit die nergens anders te vinden is. Iets mogen ontwerpen in die omgeving, dat is een bijzonder voorrecht. Dat gevoel neem ik mee, van begin tot einde."

Bredius - een ontwerp van Monadnock Architecten - wordt gerealiseerd door NL Development en gebouwd door Ballast Nedam West. De huurwoningen worden in belegging genomen door NLV. Oplevering staat gepland voor Q4 2026. Bredius won in 2024 de Middenhuur Award als beste middenhuurproject van Nederland.

‍

Lees meer over Bredius: Bredius Amsterdam | NLV

‍